30 Feiten Over Hyperthermie

Hyperthermie is meer dan alleen oververhit raken op een warme dag. Het is een aandoening met een rijke geschiedenis, duidelijke medische toepassingen en serieuze risico's. We zetten 30 weetjes over hyperthermie voor je op een rij. Van de eerste toepassingen in de Oudheid tot de moderne technieken in Nederlandse ziekenhuizen.

Wat is hyperthermie precies?

Hyperthermie is een verhoging van de lichaamstemperatuur boven het normale niveau van ongeveer 37 graden Celsius. Het lichaam kan warmte niet snel genoeg kwijtraken. Dit kan komen door hoge buitentemperaturen, inspanning of een medische behandeling. In tegenstelling tot koorts wordt de temperatuur niet door de hersenen geregeld. Het is een directe overbelasting van het koelsysteem van het lichaam.

30 Feiten Over Hyperthermie

1. Hyperthermie betekent letterlijk 'verhoogde temperatuur' in het Grieks. Het woord is een combinatie van 'hyper' wat boven is en 'therme' wat warmte betekent.
2. De normale lichaamstemperatuur van een mens ligt rond de 37 graden Celsius. Bij hyperthermie stijgt de kerntemperatuur boven de 38 graden.
3. De menselijke huid is het grootste orgaan en speelt een hoofdrol bij het regelen van de lichaamstemperatuur. Via zweten en de verwijding van bloedvaten probeert het lichaam warmte af te voeren.
4. Er zijn drie hoofdvormen van hyperthermie. Dit zijn kramp door de hitte, hitte-uitputting en de levensbedreigende hitteberoerte.
5. Een hitteberoerte is een medisch noodgeval. Hierbij stijgt de lichaamstemperatuur binnen vijftien minuten op tot boven de 40 graden Celsius, wat kan leiden tot blijvende orgaanschade.
6. Hittekrampen zijn de mildste vorm van hyperthermie. Ze ontstaan vaak na zware inspanning bij warm weer en uiten zich in pijnlijke spierkrampen in de benen of buik.
7. Hitte-uitputting is een serieuze waarschuwing van het lichaam. Symptomen zijn onder meer hevig zweten, duizeligheid, misselijkheid en een snelle, zwakke hartslag.
8. De grootste risicogroepen voor hyperthermie zijn ouderen, jonge kinderen en mensen met chronische aandoeningen. Ook het gebruik van bepaalde medicijnen kan het risico verhogen.
9. Niet alleen buiten zijn bij tropische temperaturen is gevaarlijk. Ook in een te warme woning of auto kan het lichaam oververhit raken. Een autodak kan in de zomer oplopen tot boven de 70 graden Celsius.

10. De Egyptenaren gebruikten al rond 5000 voor Christus warmte om tumoren te behandelen. Zij legden bijvoorbeeld hete voorwerpen op het lichaam om zwellingen te laten slinken.

11. In de jaren zestig van de twintigste eeuw maakte hyperthermie een opmars in de medische wereld. Wetenschappers ontdekten dat verhitting van tumorweefsel de effectiviteit van bestraling en chemotherapie versterkt.

12. In Nederland wordt hyperthermie vooral toegepast in gespecialiseerde kankercentra. Ziekenhuizen zoals het Antoni van Leeuwenhoek in Amsterdam en het Erasmus MC in Rotterdam bieden deze behandeling aan.
13. Bij kankerbehandeling wordt de tumor plaatselijk of in het hele lichaam verwarmd tot temperaturen tussen de 39 en 43 graden Celsius.
14. De verhitting bij medische hyperthermie gebeurt op verschillende manieren. Denk aan microgolven, radiogolven of ultrageluid die gericht op het weefsel worden afgegeven.
15. Het doel van hyperthermie bij kanker is het vernietigen van kankercellen. Kankercellen zijn gevoeliger voor warmte dan gezonde cellen en kunnen de verhoogde temperatuur vaak niet overleven.
16. Hyperthermie wordt zelden alleen toegepast. Het wordt bijna altijd gecombineerd met bestraling of chemotherapie om het effect van deze behandelingen te vergroten.
17. Onderzoek toont aan dat hyperthermie de zuurstofloosheid in tumoren kan verminderen. Dit maakt tumoren gevoeliger voor bestraling.
18. De behandeling met hyperthermie kan ook een positief effect hebben op het afweersysteem. De hitte kan ervoor zorgen dat het immuunsysteem actiever wordt en kankercellen beter herkent.
19. Hyperthermie is niet hetzelfde als koorts. Koorts wordt aangestuurd door de hersenen en is een afweerreactie van het immuunsysteem, terwijl hyperthermie een directe oververhitting van het lichaam is.

20. Een hitteberoerte is een extreme vorm van hyperthermie. Bij een hitteberoerte stopt het zweten vaak volledig en wordt de huid heet en droog aanvoelt.

21. De behandeling voor een hitteberoerte moet direct beginnen. Iemand met een hitteberoerte moet onmiddellijk gekoeld worden, bijvoorbeeld met koud water of ijs, en er moet direct 112 gebeld worden.

22. Het koelen van het lichaam bij een hitteberoerte is cruciaal. Studies tonen aan dat het snel verlagen van de kerntemperatuur de overlevingskansen aanzienlijk vergroot.
23. Maligne hyperthermie is een zeldzame en erfelijke aandoening. Het is een levensbedreigende reactie op bepaalde narcosemiddelen die tijdens een operatie worden toegediend.
24. Bij maligne hyperthermie komt er plotseling veel calcium vrij in de spiercellen. Dit leidt tot een ongeremde spierverkramping en een razendsnelle stijging van de lichaamstemperatuur.
25. Er bestaat een speciale behandeling voor maligne hyperthermie. Het medicijn dantroleen wordt toegediend om de spierverkramping te stoppen en de lichaamstemperatuur te laten dalen.
26. Erfelijkheid speelt een grote rol bij maligne hyperthermie. Mensen met een familiegeschiedenis van deze aandoening kunnen zich laten testen voordat ze een operatie ondergaan.
27. De jaarlijkse hittegolf in Nederland kan zorgen voor een piek in het aantal sterfgevallen door hyperthermie. Het RIVM houdt hier toezicht op en geeft bij extreme hitte hittewaarschuwingen uit.
28. Het drinken van voldoende water is de beste preventie tegen hyperthermie. Ook het vermijden van zware inspanning tijdens de heetste uren van de dag helpt om oververhitting te voorkomen.
29. Het gebruik van een ventilator kan bij temperaturen boven de 35 graden juist averechts werken. De ventilator blaast dan hete lucht aan die de lichaamstemperatuur verder kan verhogen.
30. Een eenvoudige en effectieve eerstehulptip is het koelen van de handpalmen en voeten met koud water. Deze plekken bevatten veel oppervlakkige bloedvaten, waardoor het lichaam snel afkoelt.

Expertadvies: Bij een vermoeden van een hitteberoerte is het van levensbelang om direct te handelen. Bel onmiddellijk het alarmnummer en begin vast met het koelen van de persoon. Elke minuut dat de kerntemperatuur verhoogd blijft, vergroot de kans op blijvende schade aan de hersenen en organen.

Hyperthermie als medische behandeling in Nederland

De toepassing van hyperthermie bij de behandeling van kanker is een onderwerp van voortdurend onderzoek. Er wordt wereldwijd veel studie gedaan naar de beste manieren om warmte in te zetten. De resultaten van deze onderzoeken zijn veelbelovend. Zo blijkt uit studies dat blaaskanker en baarmoederhalskanker goed kunnen reageren op een combinatie van bestraling en hyperthermie.

De behandeling wordt in Nederland vaak vergoed vanuit de basisverzekering. Dit geldt echter alleen als de behandeling plaatsvindt in een erkend behandelcentrum. Het is daarom verstandig om vooraf goed te informeren naar de mogelijkheden en vergoedingen. De keuze voor een behandeling is altijd persoonlijk en hangt af van de specifieke situatie van de patiënt.

Het is belangrijk om het verschil te blijven benadrukken tussen de dagelijkse oververhitting en de gecontroleerde hyperthermie in het ziekenhuis. Waar de eerste een gevaar is dat we moeten vermijden, is de tweede een krachtig wapen dat artsen kunnen inzetten. De kennis over hyperthermie groeit en blijft een fascinerend onderdeel van zowel spoedeisende geneeskunde als de oncologie.